In het Drentse De Wijk krijgt een bijzonder oorlogsverhaal al decennialang een gezicht. Op de plaatselijke begraafplaats ligt de Australische staartschutter Francis Graham Latham begraven, die op 4 mei 1943 omkwam toen zijn vliegtuig nabij het dorp neerstortte. Zijn graf groeide in de loop der jaren uit tot het lokale oorlogsmonument en vormt nog altijd het hart van de jaarlijkse herdenking. In mei 2026 staan in De Wijk twee herdenkingsmomenten gepland, waarbij niet alleen wordt stilgestaan bij het verleden, maar ook nadrukkelijk wordt gekeken naar de betekenis ervan voor nieuwe generaties.
4 mei 2026 – Dodenherdenking met Canadese aandacht
Tijdens de Dodenherdenking zal dit jaar in het bijzonder aandacht worden besteed aan de Canadese militair Nestor Probizanski, die op 11 april 1945 in De Wijk is gesneuveld. Bij de herdenking zijn onder meer aanwezig de burgemeester van De Wolden en mevrouw Janine Cocker, raadgever voor politieke en economische zaken bij de Canadese ambassade. Het graf van Latham blijft daarbij een centrale rol spelen als blijvend symbool van de oorlogsgeschiedenis in het dorp.
22 mei 2026 – Nieuwe stap in herdenken en verbinden
Op vrijdag 22 mei om 11.00 uur vindt een aanvullende herdenking plaats rond het graf van Latham. Tijdens deze bijeenkomst worden twee vlaggenmasten officieel in gebruik genomen, die door de gemeente De Wolden beschikbaar zijn gesteld. De vlaggen zijn bijeengebracht door inwoners van De Wijk via een kleinschalige online inzamelingsactie — een initiatief dat laat zien hoezeer het verhaal lokaal leeft.
De vlaggenmasten zullen voortaan worden gebruikt tijdens verschillende (inter) nationale herdenkingsdagen, zoals 25 april (ANZAC Day – Australië en Nieuw-Zeeland), 4 en 5 mei, 15 augustus en 11 november (Armistice Day – landen van het Britse Gemenebest). Hoewel 22 mei op het eerste gezicht een ongebruikelijke datum is voor een herdenking, is in overleg met de Australische ambassade bewust voor deze dag gekozen. De datum ligt namelijk dicht bij de geboortedag van Francis Graham Latham (23 mei 1921), waardoor de herdenking een extra persoonlijke lading krijgt.
Bij deze bijeenkomst zijn onder meer aanwezig de burgemeester van De Wolden, de commissaris van de Koning in Drenthe en de heer Kevin Playford, plaatsvervangend ambassadeur van Australië. Tijdens de ceremonie zal hij de Australische vlag hijsen, terwijl de Nederlandse vlag zal worden gehesen door Jan Echten, de laatste nog levende ooggetuige van de vliegtuigcrash.
Een belangrijke rol is weggelegd voor de lokale schooljeugd. Leerlingen leggen bloemen bij het graf en ontvangen van de Australische ambassade een speldje als symbool van de vriendschapsband tussen Nederland en Australië. De basisschool in De Wijk adopteert het graf al sinds 1946. Daarnaast wordt gewerkt aan contact met een school en gemeenschap in Sutherland (Sydney), waar Latham opgroeide. Het doel is om van deze herdenking een blijvende traditie te maken, waarbij jongeren uit verschillende landen met elkaar in contact komen en samen stilstaan bij het belang van vrede en vrijheid. Een liveverbinding met Australië blijkt op dit moment nog lastig te realiseren, maar de ambitie om die internationale band verder te versterken blijft bestaan.
Initiatiefnemer Joost Kam licht toe:
“Vorig jaar heeft de Historische Vereniging De Wijk-Koekange een speciaal herdenkingsbord onthuld voor de vijf in De Wijk begraven oorlogsslachtoffers, in aanwezigheid van twee achterneven van Latham en de laatste getuige van de crash van het vliegtuig, Jan Echten. Toen heb ik het idee geopperd om twee vlaggenmasten op de begraafplaats te plaatsen, zodat we de herdenkingen extra betekenis kunnen geven.”
